LE TAVOLETTE CERATE DI TONGEREN, BELGIO https://www.danielemancini-archeologia.it/le-tavolette-cerate-di-tongeren-belgio/ #ElseHartoch, #Goethe-Universität, #IscrizioneArgenteaDiFrancoforte, #JohannesGutenberg-Universität, #JürgenBlänsdorf, #MarkusScholz, #ReflectanceTransformationImaging, #TavoletteCerate, #TavoletteInLegno, #Tongeren @cultura

Antiek glas

In het Allard Pierson-museum in Amsterdam is momenteel een geslaagde expositie met de titel Van glas, gemaakt in de Oudheid. In de zin dat ze niet heel groot van oppervlakte is en dat alle tweehonderd stukken komen uit de eigen collectie, is het een beperkte tentoonstelling, maar ze is wel heel, heel goed. Ik weet het: Amsterdam is onprettig druk, de helft van de autowegen is wegens groot onderhoud afgesloten en het openbaar vervoer functioneert slecht, maar u moet zich daardoor niet laten afschrikken. Deze expositie is de hellevaart meer dan waard.

Glas in soorten en maten

Een van de troeven is de zakelijke opstelling. De voorwerpen liggen niet in het donker geheimzinnig te zijn, maar liggen in het volle licht, zodat je ze allemaal goed kunt bekijken. Zolang de uitleg bij de vitrines gedegen is, is voor een geslaagde tentoonstelling niet méér nodig, ja, vrijwel elke toevoeging leidt af van de informatie en doet dus afbreuk aan het aanbod.

Een deel van de Amsterdamse expositie is gewijd aan uitleg van wat je zoal aan glazen voorwerpen hebt. Doorzichtig en ondoorzichtig, blank en veelkleurig en geïriseerd. Het zijn niet alleen flesjes, kommetjes en kannetjes, maar ook lampen, armbanden, kralen en speelstenen, en er is prachtig inlegwerk. Dat is wat klein, maar er liggen vergrootglazen klaar. Het museum besteedt ook aandacht aan de verzamelgeschiedenis, zoals de mededeling dat van een bepaald flesje lang gedacht is geweest dat het van steen was vervaardigd, hoewel het dus van glas was. Ook is er uitleg van de functies van de diverse soorten objecten. De wonderlijke dubbele buisjes die je wel vaker in musea ziet, dienden, zo leerde ik, voor het bewaren van kohl.

Onderzoek

Mij fascineerde vooral de uitleg over de technieken, zoals het gebruik van een of meer mallen, of het blaasroer. Op dit punt heeft het museum, in vergelijking met een eerdere glastentoonstelling (een kwart eeuw geleden alweer), wat nieuws te vertellen. Het Allard Pierson-museum heeft de laatste jaren namelijk in samenwerking met de Delftse technische universiteit diverse soorten laboratoriumonderzoek laten doen. Ik blogde al eens over röntgenfluorescentiespectrometrie (XRF), waarmee de samenstelling van het glas valt te onderzoeken.

Nieuw was voor mij de techniek die met een duur woord Reflectance Transformation Imaging ofwel RTI heet, maar die, als ik het goed heb begrepen, vooral betekent dat een voorwerp valt te belichten vanuit allerlei richtingen. Daardoor worden lassen en andere productiesporen zichtbaar gemaakt die met het blote oog niet of minder goed waarneembaar zijn. Zo kun je bijvoorbeeld vaststellen of een voorwerp aus einem Guss is gemaakt of bestaat uit meerdere delen.

Om een voorbeeld te geven: men vervaardigde het zogeheten “kerngevormd glas” door de glaspasta aan te brengen rond – u raadt het al – een kern van klei. Het opvallende is dat die voorwerpen sterk op elkaar lijken, en het museum kon vaststellen dat er gebruik is gemaakt van gestandaardiseerde mallen, waardoor de inhoud van die flesjes ook gestandaardiseerd was. Er bleken hierbij twee soorten inhoudsmaten te zijn gebruikt, de Fenicische en de Griekse. Dit was voor mij nieuw onderzoek en ik denk dat het ooit nog weleens een toepassing zal vinden bij het in kaart brengen van antieke handelsroutes.

Afscheid

Dit is de laatste expositie van conservator René van Beek, die binnenkort met pensioen gaat. Hij is ook de samensteller van de mooie catalogus. Die bevat niet alleen foto’s van bijna 400 voorwerpen, dus meer dan op de tentoonstelling is te zien, maar bevat tevens hoofdstukken over de productie van glas, over de totstandkoming van de Amsterdamse collectie en over het laboratoriumonderzoek. Ik wou dat er meer boeken zoals dit waren, die én de leek tot een onderwerp introduceren, én voor de specialist iets nieuws bieden, én de estheet iets bieden om van te genieten.

***

Van glas, gemaakt in de Oudheid is nog tot 1 maart 2026. Wie (ondanks mijn enthousiasme over deze expositie) Amsterdam liever vermijdt, kan zich bevoordelen met het lezen van de catalogus (€34,95).

#AllardPiersonmuseum #glas #röntgenfluorescentiespectrometrie #ReflectanceTransformationImaging #RenéVanBeek #tentoonstelling