Ramses II in Tyrus
Ramses II op een reliëf uit Tyrus (Nationaal Museum, Beiroet)
Tot de vele bijzondere voorwerpen in het Libanese Nationaal Museum in Beiroet behoort ook het bovenstaande reliëf. Het is niet bekend hoe het precies is gevonden, behalve dat het is gebeurd in de zuidelijke havenstad Tyrus. Dat moet in de jaren zestig of de vroeg jaren zeventig zijn geweest.
Ramses II, jaar 4
De voorstelling is echter duidelijk, al was het maar omdat ze zo traditioneel is: we zien rechts de Egyptische koning Ramses II, die op het punt staat enkele verslagen tegenstanders de kop in te slaan ter ere van de god Ra-Horakhty, die een lange scepter en een soort zwaard in handen heeft. Helemaal bovenaan is de zonnegod Ra te zien. Soortgelijke afbeeldingen werden al vijftien eeuwen eerder gemaakt en zouden veertien eeuwen later nog steeds worden gemaakt (zij het met de Romeinse keizer), en daaruit volgt dat we de verslagen tegenstanders niet zonder meer kunnen identificeren met een concrete vijand. Het zijn “de” vijanden van Egypte in het algemeen. Ook de stereotype tekst, vol goddelijke en koninklijke titels, verwijst niet naar een specifieke tegenstander.
Niettemin: de namen van Ramses zijn leesbaar en uit zijn titels valt af te leiden dat de stèle is opgericht tussen zijn tweede en twintigste regeringsjaar. Dat is de periode waarin hij met de Hittieten streed om de heerschappij over de stadskoningen van Syrië. In de eerste helft van die periode bezocht Ramses de regio persoonlijk, zodat we de datering kunnen verfijnen tot het eerste van de twee decennia.
Ramses II met wespentaille aan de Nahr al-Kalb
Het is bovendien niet het enige reliëf dat Ramses achterliet aan de Levantijnse kust: ten noorden van Beiroet zijn aan de Nahr al-Kalb diverse reliëfs uit zijn naam aangebracht, waarop ’s konings heldendaden staan vermeld. Een soortgelijke stèle is gevonden te Quban (boven de Aswandam) en tegenwoordig in het museum in Grenoble, en dateert uit Ramses’ derde regeringsjaar. Het interessante is nu dat zowel het Quban-reliëf als een uit het vierde jaar daterend reliëf aan de Nahr al-Kalb een Ramses tonen met opvallend brede schouders en een wespentaille, net zoals in Tyrus. Omdat Ramses in jaar drie niet in de Levant was, moet bovenstaand reliëf dateren uit jaar vier: het jaar waarin hij Amurru onderwierp.
Een nieuw fragment
Nu is de tekst, zoals gezegd, nogal stereotiep. Maar er is toch iets meer over te zeggen. De Franse egyptologen Jean Yoyotte en Henri-Charles Loffet realiseerden zich onafhankelijk van elkaar dat een nogal onbestemd fragment uit het museum in Beiroet, geregistreerd als een oppervlaktevondst uit Tyrus, was gemaakt van dezelfde grauwe, poreuze basalt. En verrek, de hiëroglyfen waren precies even groot.
Heel verrassend waren de conclusies niet. Primo, het toegevoegde fragment verwijst naar een concrete operatie, al is niet duidelijk welke. Het is dus niet zomaar een afbeelding van de immer en altoos zegevierende vorst. Secondo, we lezen dat het leger (dus niet slechts de vloot) naar het noorden trok. Daaruit volgt dat bovenstaande inscriptie inderdaad betrekking had op Ramses’ eerste Syrische campagne, waarmee hij Amurru inlijfde. En daaruit volgt weer dat de mannen die door Ramses zullen worden geëxecuteerd de heersers van Amurru zijn. Minimaal één heeft overigens weten te ontsnappen en kon de Hittitische koning Muwatalli II verwittigen, zodat deze in het volgende jaar mobiliseerde en oprukte naar Kadesh.
Literatuur
- Henri-Charles Loffet, La stèle de Ramses II de provenance de Tyr, in: Claude Doumet-Serhal, Decade. A decade of Archaeology and History in the Lebanon (1995-2004) (2004) 28-37
[Dit was het 518e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]
#Amurru #HenriCharlesLoffet #JeanYoyotte #Libanon #MuwatalliII #NahrAlKalb #Quban #Ra #RamsesII #Tyrus